Ernest Shakollton, dhe ekspedita , me e madhe, dhe heroike, drejt Polit te Jugut .. !!
Behet fjale per eksploratorin , dhe lundertarin e madh Skocez , Ernest Shackolton (1874-1922)
Ai beri shume ekspedita , duke zbuluar shume ishuj dhe popuj ne gjysem pjesen jugore te rruzullit Tokesor , por ekspedita per te cilen behet fjale , ishte nder me heroiket , pasi per shume muaj ne akujt e Antarktides , mundi , me zgjuarsine e tij prej kapiteni te madh , te ktheje te gjithe ekuipazhin , shendosh e mire ne Atdhe , nga aty ku u nisen .. !!
Ne vitin 1913 , me nje leter te nisur mbretit , kerkoi ndihme per te filluar ekspediten e madhe per kalimin e Antarktides dete me dete , duke kaluar nga poli i jugut, i cili para disa muajsh ishte kapur , nga Anglezi Schott., dhe bashkekombasi i tij,Amundsen vetem tre muaj me pare .. Pra meqe tani poli i jugut ishte shkelur , Shakolton, kishte brengen qe ai ta pershkonte si rruge kalim ; nga kjo ane e detit deri ne ate ane.
Per kete megjithese ne Evrop po fillonte lufta e Pare Boterore, mbreti, vendosi te dhuroje nje fond prej 10 000 Lira, te pamjaftueshme ama per te nisur e per te perfunduar ekspediten .. !! Vete Shackelton , arriti qe me thirrjen qe beri , per ndihme private , arriti te grumbulloje edhe disa mijera Lira te tjera . Keshtu ;Shoqeria gjeografike angleze , dhuroi 1000 lira , lordi i madh , i pasur , Sir Jeims Caird, dhuroi plot 24.000 lira , si dhe 12000 L u mblodhen nga , private te ndryshem , miq te tij dhe dashamires te ekspeditave .. !!
E vecanta ne pergatitjet per kete ekspedite , ishin se , me thirrjen qe beri Kapiteni Shackolton , ne gazete , u pergjoigjen mbi 5000 burra , bile edhe gra , si te interesuara , per te marre pjese ne ekspediten drejt Jugut .. !Keshtu u ble anija Aurora , nder me te medhate dhe me te kompletuarat e kohes .. !!, Ndertimi i saj kishte ngjashmeri me anijen e kapitenit Schott , i cili e kish perdorur ne ekspeditat e me pareshme per Polin te Jugut .. !!
Pasi beri perzgjedhjen e ekuipazhit , me navikatore dhe detare te zote , dhe rezistence , Shackelton , me te 28 burrat u nis per ekspediten me te madhe ne jug .. Kalendari shenonte 1gusht 1914..!
Lundrimi i anijes deri ne mridianin 48 ishte pa problem .. Para nisjes Shakelton kishte bere kujdes qe burrat te deklaroheshin , se po shkonin me deshiren e tyre per nje page me rreth 50 lira per te gjithe udhetimin .. !!
Ndalimi i pare ishte ne ishujte Folkland te cilet ishin pjese e Mbreterise se Bashkuar .. Nderkohe ne Evrope ishte ne fillimet e saj.. Lufta e Pare Boterore .. !! Me qellim qe te bente edhe furnizimet e fundit , dhe burrat te dergonion telegrame ne shtepi , Anija Aurora , ju drejtua portit te Buenos Airesit , ne krahun tjeter te Amerikes Jugore .Kjo u be edhe per te fituar kohe deri sa te largohej edhe me shume dimri , i hemisferes Jugore . para se te niseshin drejt Jugut te eger .. !
Keshtu qe me 26 tetor 1914 , Anija Aurora , u drejtua perfundimishte nga Buenos Aires, drejte Gjorgjise se Jugut , duke pershkkuar drejte ne mes detin Wedell.!
Duke pare , motin dhe natyren qe kishin ujerat dhe akujt , Kapiteni Shackollton , shkruajti ne ditarin e tij se , gjerat jane larg parashikimit paraprak ..Ndaj u rikthye ne Gjeorgjine e Jugut per here te dyte , duke pritur nje mot me te mire , por kete here nga krahu i kepit Thule , dhe ishujte Sanduich .
kjo u hengri shume dite deri ne fund te dhjetorit kure me te vertete moti filloi te rregullohej .
Lundrimi ne 3 janar filloi i qete .. dhe me 19 janar 1915 anija ishte ne meridianin56, dhe minuten 34 .. !
Nga ketu filloi qe te mos shifeshin me zogj ne ajer , gje qe tregonte se ishin larguar perfundimishte nga toka dhe po i lundronin ne oqean te hapur gjysme te ngrire , drejte jugut .
Mirepo ne 23 tetor 1915 , gjate nates ndodhi ajo qe do ta ndalonte ekspediten ne vend .Ne shume pjese te aniles , filluan kercitjet qe tregonte se akulli po e cante ate . Shackelton , urdheroi braktisjen e anijes dhe ngritjen e nje kampi , provizor ne dunat e akullit arktik .. !Burrat moren ato qe mund te merrnin me vete , si dhe 4 varkat e shpetimit , dhe e lane anijen 100 meter larg .. !Weslej , fotografi i ekspedites , e ka fiksuar , ne foto , dhe e ka pershkruar si castin me te keq te jetes se tij dhe ekspedites .
Tani per Kapitenin Shackolton, nuk shtrohej detyra e kalimit te polit te jugut , por te kthimit te burrave , shendoshe e mire prane familjeve te tyre .. Ketu fillon dhe maratona e madhe vetmohuese e Ketyre burrave , dhe e aftesive drejtuase , te pa shoqe te Ernest Shackolton . Ai kishte kurajon qe ne menyre te menjehershme te urdheronte , braktisjen e ekspedites , dhe fillimin e kthimit ne atdhe ..
Duke qene se dimri ishte shume i ashper , me tempratura - 38 grade C,u detyruan te qendrojne ne kamp per me shume se 53 dite .. duke bere keshtu qe edhe rezervat ushqimore te pakesohen deri aty sa , u mbeti vetem caj , apo pak qumesht i ngrohte .. dhe galeta dhe biskota ne mase shume te vogel .
Njeri nga , burrat ne ditarin e tij shkruante se, biscoten e shikonim ne mengjes e lepinm ne dreke dhe e hanim ne darke .. !Kjo beri qe te behej emergjente gjetja e mundesise se nisjes drejte veriut , per kthim ne shtepi .. ! Kishin pershkruar mbi 1500 km ne akujt e pafund te Antarktides .. !!
Fokat dhe luanet e detit , ishin edhe nje ushqim i favorshem kure behej e mundur kapja e tyre .. Dihet se ne ate periudhe ato dalin shume pak nga deti .. !!
Qe nga dita e nisjes deri me 29 dhjetor 1916 , afro 281 dite kishin kaluar ne pritje , pa lundruar .Keshtu qe ne rrugen drejte kthimit , kishin filluar veshtiresi te tjera .. Akulli kish filluar te shkrinte .. burrat qe flinin mbi duna bore dhe akulli ne shume raste e gjenin veten ne uje si rezultat i carjes .!Ne fillim te prillit me varkat e tyre me krahe , ata arriten me ne fund qe shikonin toke te blerte , ne ishujt Elefand .Pra 16 muaj ne dete dhe akull me ne fund kishin pare gjelberim .. ketu pati mundesira edhe per gjueti te pinguineve si i vetmi ushqim i mbetur , i mundshem . Dhjami i fokave ishte si karburant zjarri , dhe si vaj per ndricim .Kampi i ngritur i riperteriu faorcat e ekuipazhit .. Kapiteni , i la te shplodheshin , dhe planifikoin qe mbas disa ditesh do te merrej hapi perfundimtare drejte Ishullit te Gjeorgjise se Jugut .. !
Shackolton, kishte tashme vetem nje qellim te bente te pamunduren e gjetjes se nje anije qe te mund ti conte burrat gjalle ne Ishullin e Gjeorgjise se Jugut .Me 12 maj , filluan rremimin e varkave te tyre drejte veriut .. Megjithe raskapitjen burrat ishin optimiste .. deri atehere pati edhe rebelime te vogla , nga pjesetare te ekuipazhit , te cilet ndjenin frike .. por Kapiteni i madh mundi te ruaje gjak ftohtesine ,dhe arriti te mbaje unitetin e grupit .
Gjithe periudha nga shkurti deri qershor 1916, ishte e lodhshme por ishte bere i mundur perparimi .Varkat duheshin pastruar here pas here me qellim qe nga akulli te mos rritej pesha e tyre .
Mirepo planet u prishen se moti u egersua duke i bllokuar edhe per disa jave burrat ne kabinat e improvuzuara nga varkat qe kishin .. ne kete raste , Shackoltonit i dilte detyra e veshtire te gjente zgjidhje .. !Dhe ai e gjeti ate .. Vendosi te nisej me tre dy burra te tjre , i vetem per ne veri qe te mund te gjente nje anije qe te vinte ne Ishullin Elefant , dhe te merrte shoket e bllokuar .. Kjo ishte baraz me vete flijim .. Por drejtuesi i farte ne te tilla raste e tregon veten ..
Per 15 dite , duke lundruar ne oqean, dhe duke pershkuar me kembe gjoithe ishullin Gjeorgjia , arriti me ne fund te shohe , portin e improvizuar nga gjahtaret e Balenave , ne pjesen e prapme te ishullit ne ate lindore .Aty me perpjekjet e tij dhe ndihmen e menazherit te portit , beri disa tentativa , per te arritur tek shoket e lene pas por pa sukses .. Me ne fund me 18 gushte , arriti te gjeje Anijen ''Oj" , e cila e kish mundesine te shkonte , ne Ishullin e Elefantit ..
Me 30 gushte 1917 ne mengjes , njeri nga burrat qe kishin 105 dite mbijetese , ne ishullin elefant , bertiti : - Nje anije eeee... . Nga ana e tij Shackolton , kure u afrua , filloi te numeronte burrat qe dilnin , nje nga nje te raskapitur dhe pershendetnin anijen ... ishin te gjithe gjalle ..Kjo ishte mbrekullia per te .. Megjithese ekspedita nuk e arriti qellimin , ajo pati shume jehone dhe buje te madhe , pikerishte per aftesite e ketij burri qe arriti te perballonte veshtiresi te pa para, dhe te pa menduara ndonjehere .. !!
Keshtu mbas me shume se tre vjetesh u be e mundur kthimi ne Angli .. Lufta e Pare ishte ne kulmin e saj .. Shume nga burrat u bene pjese e ushtrise Angleze ne kete lufte .. Fati e solli qe Shackolton te rimarre prape rruge te tilla eksplorimi , por me 1922 vdiq nga atak zemere , ne moshen 48 vjecare .. duke lene pas nje kariere te shquar detare .. !!
Pergatiti Partizan Cene .. 03/12/ 2009
Ai beri shume ekspedita , duke zbuluar shume ishuj dhe popuj ne gjysem pjesen jugore te rruzullit Tokesor , por ekspedita per te cilen behet fjale , ishte nder me heroiket , pasi per shume muaj ne akujt e Antarktides , mundi , me zgjuarsine e tij prej kapiteni te madh , te ktheje te gjithe ekuipazhin , shendosh e mire ne Atdhe , nga aty ku u nisen .. !!
Ne vitin 1913 , me nje leter te nisur mbretit , kerkoi ndihme per te filluar ekspediten e madhe per kalimin e Antarktides dete me dete , duke kaluar nga poli i jugut, i cili para disa muajsh ishte kapur , nga Anglezi Schott., dhe bashkekombasi i tij,Amundsen vetem tre muaj me pare .. Pra meqe tani poli i jugut ishte shkelur , Shakolton, kishte brengen qe ai ta pershkonte si rruge kalim ; nga kjo ane e detit deri ne ate ane.
Per kete megjithese ne Evrop po fillonte lufta e Pare Boterore, mbreti, vendosi te dhuroje nje fond prej 10 000 Lira, te pamjaftueshme ama per te nisur e per te perfunduar ekspediten .. !! Vete Shackelton , arriti qe me thirrjen qe beri , per ndihme private , arriti te grumbulloje edhe disa mijera Lira te tjera . Keshtu ;Shoqeria gjeografike angleze , dhuroi 1000 lira , lordi i madh , i pasur , Sir Jeims Caird, dhuroi plot 24.000 lira , si dhe 12000 L u mblodhen nga , private te ndryshem , miq te tij dhe dashamires te ekspeditave .. !!
E vecanta ne pergatitjet per kete ekspedite , ishin se , me thirrjen qe beri Kapiteni Shackolton , ne gazete , u pergjoigjen mbi 5000 burra , bile edhe gra , si te interesuara , per te marre pjese ne ekspediten drejt Jugut .. !Keshtu u ble anija Aurora , nder me te medhate dhe me te kompletuarat e kohes .. !!, Ndertimi i saj kishte ngjashmeri me anijen e kapitenit Schott , i cili e kish perdorur ne ekspeditat e me pareshme per Polin te Jugut .. !!
Pasi beri perzgjedhjen e ekuipazhit , me navikatore dhe detare te zote , dhe rezistence , Shackelton , me te 28 burrat u nis per ekspediten me te madhe ne jug .. Kalendari shenonte 1gusht 1914..!
Lundrimi i anijes deri ne mridianin 48 ishte pa problem .. Para nisjes Shakelton kishte bere kujdes qe burrat te deklaroheshin , se po shkonin me deshiren e tyre per nje page me rreth 50 lira per te gjithe udhetimin .. !!
Ndalimi i pare ishte ne ishujte Folkland te cilet ishin pjese e Mbreterise se Bashkuar .. Nderkohe ne Evrope ishte ne fillimet e saj.. Lufta e Pare Boterore .. !! Me qellim qe te bente edhe furnizimet e fundit , dhe burrat te dergonion telegrame ne shtepi , Anija Aurora , ju drejtua portit te Buenos Airesit , ne krahun tjeter te Amerikes Jugore .Kjo u be edhe per te fituar kohe deri sa te largohej edhe me shume dimri , i hemisferes Jugore . para se te niseshin drejt Jugut te eger .. !
Keshtu qe me 26 tetor 1914 , Anija Aurora , u drejtua perfundimishte nga Buenos Aires, drejte Gjorgjise se Jugut , duke pershkkuar drejte ne mes detin Wedell.!
Duke pare , motin dhe natyren qe kishin ujerat dhe akujt , Kapiteni Shackollton , shkruajti ne ditarin e tij se , gjerat jane larg parashikimit paraprak ..Ndaj u rikthye ne Gjeorgjine e Jugut per here te dyte , duke pritur nje mot me te mire , por kete here nga krahu i kepit Thule , dhe ishujte Sanduich .
kjo u hengri shume dite deri ne fund te dhjetorit kure me te vertete moti filloi te rregullohej .
Lundrimi ne 3 janar filloi i qete .. dhe me 19 janar 1915 anija ishte ne meridianin56, dhe minuten 34 .. !
Nga ketu filloi qe te mos shifeshin me zogj ne ajer , gje qe tregonte se ishin larguar perfundimishte nga toka dhe po i lundronin ne oqean te hapur gjysme te ngrire , drejte jugut .
Mirepo ne 23 tetor 1915 , gjate nates ndodhi ajo qe do ta ndalonte ekspediten ne vend .Ne shume pjese te aniles , filluan kercitjet qe tregonte se akulli po e cante ate . Shackelton , urdheroi braktisjen e anijes dhe ngritjen e nje kampi , provizor ne dunat e akullit arktik .. !Burrat moren ato qe mund te merrnin me vete , si dhe 4 varkat e shpetimit , dhe e lane anijen 100 meter larg .. !Weslej , fotografi i ekspedites , e ka fiksuar , ne foto , dhe e ka pershkruar si castin me te keq te jetes se tij dhe ekspedites .
Tani per Kapitenin Shackolton, nuk shtrohej detyra e kalimit te polit te jugut , por te kthimit te burrave , shendoshe e mire prane familjeve te tyre .. Ketu fillon dhe maratona e madhe vetmohuese e Ketyre burrave , dhe e aftesive drejtuase , te pa shoqe te Ernest Shackolton . Ai kishte kurajon qe ne menyre te menjehershme te urdheronte , braktisjen e ekspedites , dhe fillimin e kthimit ne atdhe ..
Duke qene se dimri ishte shume i ashper , me tempratura - 38 grade C,u detyruan te qendrojne ne kamp per me shume se 53 dite .. duke bere keshtu qe edhe rezervat ushqimore te pakesohen deri aty sa , u mbeti vetem caj , apo pak qumesht i ngrohte .. dhe galeta dhe biskota ne mase shume te vogel .
Njeri nga , burrat ne ditarin e tij shkruante se, biscoten e shikonim ne mengjes e lepinm ne dreke dhe e hanim ne darke .. !Kjo beri qe te behej emergjente gjetja e mundesise se nisjes drejte veriut , per kthim ne shtepi .. ! Kishin pershkruar mbi 1500 km ne akujt e pafund te Antarktides .. !!
Fokat dhe luanet e detit , ishin edhe nje ushqim i favorshem kure behej e mundur kapja e tyre .. Dihet se ne ate periudhe ato dalin shume pak nga deti .. !!
Qe nga dita e nisjes deri me 29 dhjetor 1916 , afro 281 dite kishin kaluar ne pritje , pa lundruar .Keshtu qe ne rrugen drejte kthimit , kishin filluar veshtiresi te tjera .. Akulli kish filluar te shkrinte .. burrat qe flinin mbi duna bore dhe akulli ne shume raste e gjenin veten ne uje si rezultat i carjes .!Ne fillim te prillit me varkat e tyre me krahe , ata arriten me ne fund qe shikonin toke te blerte , ne ishujt Elefand .Pra 16 muaj ne dete dhe akull me ne fund kishin pare gjelberim .. ketu pati mundesira edhe per gjueti te pinguineve si i vetmi ushqim i mbetur , i mundshem . Dhjami i fokave ishte si karburant zjarri , dhe si vaj per ndricim .Kampi i ngritur i riperteriu faorcat e ekuipazhit .. Kapiteni , i la te shplodheshin , dhe planifikoin qe mbas disa ditesh do te merrej hapi perfundimtare drejte Ishullit te Gjeorgjise se Jugut .. !
Shackolton, kishte tashme vetem nje qellim te bente te pamunduren e gjetjes se nje anije qe te mund ti conte burrat gjalle ne Ishullin e Gjeorgjise se Jugut .Me 12 maj , filluan rremimin e varkave te tyre drejte veriut .. Megjithe raskapitjen burrat ishin optimiste .. deri atehere pati edhe rebelime te vogla , nga pjesetare te ekuipazhit , te cilet ndjenin frike .. por Kapiteni i madh mundi te ruaje gjak ftohtesine ,dhe arriti te mbaje unitetin e grupit .
Gjithe periudha nga shkurti deri qershor 1916, ishte e lodhshme por ishte bere i mundur perparimi .Varkat duheshin pastruar here pas here me qellim qe nga akulli te mos rritej pesha e tyre .
Mirepo planet u prishen se moti u egersua duke i bllokuar edhe per disa jave burrat ne kabinat e improvuzuara nga varkat qe kishin .. ne kete raste , Shackoltonit i dilte detyra e veshtire te gjente zgjidhje .. !Dhe ai e gjeti ate .. Vendosi te nisej me tre dy burra te tjre , i vetem per ne veri qe te mund te gjente nje anije qe te vinte ne Ishullin Elefant , dhe te merrte shoket e bllokuar .. Kjo ishte baraz me vete flijim .. Por drejtuesi i farte ne te tilla raste e tregon veten ..
Per 15 dite , duke lundruar ne oqean, dhe duke pershkuar me kembe gjoithe ishullin Gjeorgjia , arriti me ne fund te shohe , portin e improvizuar nga gjahtaret e Balenave , ne pjesen e prapme te ishullit ne ate lindore .Aty me perpjekjet e tij dhe ndihmen e menazherit te portit , beri disa tentativa , per te arritur tek shoket e lene pas por pa sukses .. Me ne fund me 18 gushte , arriti te gjeje Anijen ''Oj" , e cila e kish mundesine te shkonte , ne Ishullin e Elefantit ..
Me 30 gushte 1917 ne mengjes , njeri nga burrat qe kishin 105 dite mbijetese , ne ishullin elefant , bertiti : - Nje anije eeee... . Nga ana e tij Shackolton , kure u afrua , filloi te numeronte burrat qe dilnin , nje nga nje te raskapitur dhe pershendetnin anijen ... ishin te gjithe gjalle ..Kjo ishte mbrekullia per te .. Megjithese ekspedita nuk e arriti qellimin , ajo pati shume jehone dhe buje te madhe , pikerishte per aftesite e ketij burri qe arriti te perballonte veshtiresi te pa para, dhe te pa menduara ndonjehere .. !!
Keshtu mbas me shume se tre vjetesh u be e mundur kthimi ne Angli .. Lufta e Pare ishte ne kulmin e saj .. Shume nga burrat u bene pjese e ushtrise Angleze ne kete lufte .. Fati e solli qe Shackolton te rimarre prape rruge te tilla eksplorimi , por me 1922 vdiq nga atak zemere , ne moshen 48 vjecare .. duke lene pas nje kariere te shquar detare .. !!
Pergatiti Partizan Cene .. 03/12/ 2009
Harta e Antarktides , dhe intererari i ndakur nga ekspedita Jugore .. !
Casti kurre burrat me 30 gushte 1915, pane anijen e shpetimit ''Oj"' dhe shefin e tyre qe erdhi ti shpetonte .. !
Ernest Shackelton
No comments:
Post a Comment